English|عربي
صفحه اصلي|اروپا - آمريكا|آفريقا - عربي|آسيا - اقيانوسيه|اخبار سازمان|آشنایی با سازمان
چهارشنبه ٢٨ مهر ١٤٠٠
اخبار > بررسی و تحلیل ده سال ترجمه‌ی آثار ایتالیایی در ایران


  چاپ        ارسال به دوست

در نشست رايزني فرهنگي ايران در رم انجام شد؛

بررسی و تحلیل ده سال ترجمه‌ی آثار ایتالیایی در ایران

ششمين نشست ادبي سلسله نشست‌هاي رايزني فرهنگي ايران در رم با عنوان «ايرانيان در مورد فرهنگ و ادبيات ايتاليا چگونه فكر مي‌كنند؟» در محل خانه‌ي ترجمه رم برگزار و طي آن، ده سال ترجمه‌ي آثار ايتاليايي در ايران بررسي شد.

به گزارش اداره‌كل روابط عمومي و اطلاع‌رساني سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامي، در اين نشست كه ده‌ها تن از مترجمين ايراني و ايتاليايي و علاقمندان به فرهنگ‌هاي ايران و ايتاليا حضور داشتند، علي‌اصغر محمدخاني معاون فرهنگي و بين‌الملل شهر کتاب، به سخنراني پرداخت و سابقه‌اي از حضور ادبيات ايتاليا در ايران و ترجمه‌ي آثار ايتاليايي به زبان فارسي را در ده سال اخير تشريح كرد.

در اين نشست كه پروفسور پيه مونتزه، استاد بازنشسته‌ي زبان و ادبيات فارسي ـ وي 7 سال پيش كتاب‌نامه‌ي ادبيات ايتاليايي در ايران را چاپ كرد ـ و فليچيته فرارو، رئيس انجمن سي و سه پل در فلورانس هم حضور داشتند، خانم چيوس، رئيس خانه‌ي ترجمه‌ي رم به حضار خوش آمد گفت و از برگزاري اين نشست استقبال كرد و گفت: علاقمندي ايرانيان و ايتاليايي‌ها به فرهنگ و ادبيات همديگر، سابقه‌ي ديرينه دارد. هر دو ملت داراي فرهنگ و تمدن ديرينه هستند و ما از برگزاري چنين نشست‌هاي فرهنگي همواره استقبال مي‌كنيم و آن را براي نزديكي انديشه‌هاي ادبي و فرهنگي ملت‌ها بسيار مفيد مي‌دانيم.

سپس علي‌اصغر محمدخاني، به عنوان سخنران اصلي اين نشست، سخنان خود را در مورد ذهنيت ايرانيان از ادبيات ايتاليايي كه به بررسي و تحليل ترجمه‌ي آثار ايتاليايي در ايران در ده سال اخير (۲۰۰۳ ـ ۲۰۱۳) اختصاص داده بود، ارايه داد. آنچه در پي مي‌ايد، متن سخنراني محمدخاني در اين نشست علمي و ادبي است:

بسیار خوشحالم که بار دیگر در خانه‌ی ترجمه‌ی رم، در این شهر فرهنگی و تاریخی، در باب ادبیات با یکدیگر گفت‌وگو می‌کنیم تا شناخت بیشتری از یکدیگر داشته باشیم. امروز مهم‌ترین و اصلی‌ترین شناخت‌ ملت‌ها از راه ادبیات حاصل می‌شود و ایران و ایتالیا به عنوان دو کشور با سابقه‌ی تمدنی و فرهنگی طولانی می‌توانند حرف‌ها و سخن‌های فراوانی با یکدیگر داشته باشند. امروز می‌خواهم تصویری از ادبیات ایتالیایی در ده سال گذشته‌ در ایران در حوزه‌ی نشر کتاب و ترجمه و نقد ادبی ارایه كنم. در ابتدا لازم می‌دانم یادی از بهمن فرزانه کنم. مترجمی که بیش از ۵۰ سال در رم زندگی کرد و بیش از ۵۰ اثر از نویسندگان  ایتالیا را به فارسی ترجمه کرد و سال گذشته از میان ما رفت. فرزانه، شیفته‌ی رم بود و می‌گفت رم از زمین تا آسمانش قشنگ است. او بهترین سال‌های عمرش را در رم سپری کرد و بسیاری از نویسندگان ایتالیا همچون گراتزیا دلدا و آلبا دسس‌پدس و ... را به علاقه‌مندان ایرانی معرفی کرد.

پاسکال کازانووا، محقق فرانسوی، در کتاب «جمهوری جهانی ادبیات» می‌نویسد: «در ایتالیا و به خصوص در توسکانی، تولید ادبی به زبان عامیانه نسبت به جاهای دیگر هم زودتر آغاز شد و هم قدر بیشتری داشت: سه شاعر بزرگ توسکانی در همان زمان حیات‌شان همچون بزرگان کلاسیک‌ها، سه تاجِ بت بودند ـ دانته، پترارک و بوکاچو ـ که بر انباشت بزرگ‌ترین ثروت ادبی زمانه، نه تنها در ایتالیا، بلکه در کل اروپا نظارت داشتند.» (جمهوری جهانی ادبیات، ترجمه‌ی شاپور اعتماد، ص ۷۰)

همان‌طور که زبان فارسی با نام سعدی و فردوسی گره خورده است، زبان ایتالیایی پیوندی عمیق با دانته دارد. دانته نقش بسیاری مهمی در آزاد کردن زبان عامیانه‌ی توسکانی از سلطه‌ی لاتین داشت. نوآوری و اهمیت استدلال دانته چنان بود که بعدها نویسندگان بسیاری که خود را از نظر ساختاری در موقعیت مشابهی می‌یافتند آن را اقتباس کردند. هفتصد سال است که از پدید آمدن ادبیات ایتالیایی می‌گذرد و ما در ایران با آثار ادبیات کلاسیک ایتالیایی آشناییم و آثار دانته، بوکاچو، پترارک به فارسی ترجمه شده و گرچه لئوپاردی بزرگ‌ترین شاعر تغزلی بعد از دانته و استاد نثر ایتالیایی است اما بخت و اقبال چندانی در ترجمه‌ی آثارش به فارسی نداشته است و آن طور که شایسته‌ی اوست نزد ایرانیان شناخته شده نیست. در میان نویسندگان و فیلسوفان و مورخان دوره‌های گذشته‌ی فرهنگ ایتالیا، ماکیاولی و کروچه نیز در ایران شناخته شده هستند و‌ آرای‌شان در میان اندیشمندان و صاحب‌نظران ایران مورد بحث و گفت‌وگو واقع می‌‌شود و در سال گذشته همایش بررسی آراء و‌ آثار ماکیاولی به مناسبت پانصدمین سال تألیف «شهریار» در تهران برگزار شد.

مخاطبان ایرانی هنوز به عظمت و بزرگی و محبوبیت شدیدی که لئوپاردی و پترارک در میان ایتالیاییان برخوردارند، پی نبرده‌اند و پیشنهاد می‌کنم که برنامه‌هایی برای معرفی بیشتر این دو شاعر بزرگ ایتالیا با همکاری نهادها و مراکز ادبی ایتالیا در ایران برگزار شود.

اما نویسندگان قرن بیستم ایتالیا به خوبی در ایران شناخته شده هستند و آثارشان به فارسی ترجمه شده است. اهل فرهنگ و هنر ایران و مخاطبان ادبیات با نام و آثار کسانی چون ایتالو کالوینو، ناتالیا گینزبورگ، دینو بوتزاتی، آندره موراویا، لوئیچی پیراندللو، چزاره پاوزه، جووانی ورگا، اینیاتسیو سیلونه، الساندرو باریکو، گراتزیا دلدا، آلبا دسس‌پدس، واسکو پراتولینی، اوریانا فالاچی، سوزانا تامارو، استفانو بنی و ... به خوبی آشنایند و آثارشان را می‌خوانند و بهره‌های فراوانی از این آثار برده‌اند. در ده سال گذشته ۲۲۶ عنوان کتاب ادبیات ایتالیایی با ۶۳۶ نوبت چاپ در ایران انتشار یافته است. بیشترین عناوین آثار از این نویسندگان است:

ـ ایتالو کالوینو ۱۷ عنوان

ـ لوئیجی پیراندلو ۱۴ عنوان

ـ آنتونیو تابوکی ۱۲ عنوان

ـ آلبرتو موراویا ۱۰ عنوان

ـ دینو بوتزاتی ۹ عنوان

ـ گراتزیا دلدا و آلبا دسس‌پدس هر کدام ۸ عنوان

این‌ها پرتیراژترین نویسندگان ایتالیایی در ایران هستند و ایتالو کالوینو با ۷۷ نوبت چاپ آثارش در صدر این فهرست قرار می‌گیرد که دو کتاب «قارچ در شهر» با ۱۳ نوبت چاپ و «اگر شبی از شب‌های زمستان مسافری» با ده نوبت چاپ از پرفروش‌ترین کتاب‌های کالوینو هستند.

در این ده سال، کتاب «نان و شراب» سیلونه ۱۷ نوبت منتشر شده است. کتاب پینوکیوی کارلو کولودی را ۱۹ مترجم به فارسی ترجمه کرده‌اند که مجموعا ۹۱ نوبت منتشر شده است.

در میان نویسندگان پرتیراژ ایتالیایی در ایران در حوزه‌ی ادبیات کلاسیک ایتالیایی، دانته در صدر است و کمدی الهی او تا کنون با پنج مترجم، ۹۴ نوبت منتشر شده است.

در این سال‌ها، سه کتاب هم درباره‌ی ادبیات معاصر ایتالیا به فارسی ترجمه شده است:

۱. گزیده‌ داستان‌های نویسندگان معاصر ایتالیا، ترجمه‌ی کامران شیردل و فیروزه مهاجر

۲. ادبیات و نویسندگان معاصر ایتالیا، ترجمه‌ی محسن ابراهیم

۳. ادبیات معاصر ایتالیا، ترجمه‌ی م. طاهر نوکنده

با بررسی این آمار می‌توانیم بگوییم که مخاطبان ایرانی و علاقه‌مند به ادبیات ایتالیایی قرن بیستم، به خوبی با این آثار آشنایند و در این‌جا سعی می‌کنم که به طور خلاصه بهره‌هایی که نویسندگان و منتقدان و خوانندگان ایرانی از ادبیات معاصر ایتالیا برده‌اند، اشاره کنم.

ناتالیا گینزبورگ که بیشتر آثارش به فارسی ترجمه شده است از نویسندگان محبوب ایتالیایی در ایران است. او زندگی ایتالیای پس از جنگ را ترسیم می‌کند و روابط اعضای مختلف جامعه با هم و در مقابل دشمن خارجی. خواننده‌های آثار گینزبورگ او را نویسنده‌ای وقایع نگار، موشکاف و دارای نثری پر از صوت و حرکت و زیر و بم می‌شناسند که به استفاده از کلمات پیش‌پاافتاده و بازی تکرار الفاظ بسیار علاقه‌مند است و به طریقی خارق‌العاده و مبهم، اثری حقیقتا شاعرانه بر خواننده می‌گذارد. گینزبورگ مانند چزاره پاوزه ما را با ایتالیای پس از جنگ آشنا کرده و این دو نکات مشترک فراوانی دارند. در هر صفحه از آثار گینزبورگ، شیوه‌‌ی خاص او در زن بودن آشکار است: بیانی گاه انباشته از رنج، اما همیشه صریح و ساده، با وجود این، انگار شرکت آگاهانه‌ی او در رنج‌ها و شادی‌های این دوران از حرارتی درون‌مایه می‌گیرد. صمیمیت زبانی و روح زنانه‌ی گینزبورگ توجه زنان داستان‌نویس ایرانی را به سمت خود جلب کرده است.

یکی دیگر از زنان داستان‌نویس مورد علاقه‌ی ایرانی‌ها، سوزانا تامارو است که در دهه‌ی گذشته در ایران آثارش ترجمه شده و مورد استقبال قرار گرفته است. کتاب‌های «طوطی»، «جان جهان»، «حرکت انسانم آرزوست» و «دل به من بسپار» به فارسی ترجمه شده است که روحیه‌ی عرفانی او را نشان می‌دهد. «جان جهان» روایت آشنای انسان در جست‌وجوی معنی است. انسانی که در زندگی با پرسش‌های بی‌شماری روبه‌روست. قهرمان «جان جهان» در واقع نمادی از انسان بی‌قرار و گم‌گشته‌ی معاصر است که با دیده‌ی تردید و حتی انکار به ایمان پدران خویش می‌نگرد و در جست‌وجوی آرامش، سرگشته در جهان گام برمی‌دارد تا وقتی که به لطف خداوند مرشدی راهنمای او می‌شود و به ساحل آرامش می‌رسد.

یکی دیگر از نویسندگان محبوب ایتالیایی در ایران، آنتونیو تابوکی است که دوازده اثر او به فارسی ترجمه شده است. نام او با فرناندو پسوا، شاعر برجسته‌ی پرتغالی، پیوند خورده است و فرهنگ ایتالیا را با فرهنگ پرتغال آمیخته و با خواندن آثار او هم سفری به ایتالیا داریم و هم سیری در پرتغال. درون‌مایه‌‌ی آثار او، جست‌وجوست. تابوکی دست خواننده را می‌گیرد و او را با تاریخ کشورش و جریان‌های سیاسی و اجتماعی  و فردی آشنا می‌سازد. تابوکی ما را به هویت گمشده‌ی انسانی معطوف می‌‌سازد که در جست‌وجوی خویشتن خویش است. خویشتنی که به لحاظ درونی، دچار زوال و تباهی شده است.

دینو بوتزاتی از مشهورترین نویسندگان ایتالیایی در ایران است که بیشتر آثارش را محسن ابراهیم به فارسی برگردانده است. درس‌های فراوانی از بوتزاتی آموخته‌ایم. بوتزاتی به ما می‌آموزد که بسیاری از وقایع روزمره را که به لحاظ تکرار، دیده و احساس نمی‌شوند، مورد بازبینی و دقت قرار گیرد. مسائلی چون مرگ، تنهایی، اضطراب‌های معمول و نامعمول زندگی روزمره، همه کشف و اشاره به موضوعاتی است که باید با دقت و ریزبینی به آن نگاه کنیم. نگاه نمادین در تمامی آثارش دیده می‌شود به سرنوشتی مرموز و غیرقابل درک، به انتظارهایی که به وقوع نمی‌پیوندند، به حسرت‌های مداوم برای زمان‌های از دست رفته، به وقوع وقایع نامنتظر، به تفاوت نسل‌ها و عدم درک یکدیگر، به خیانت‌ها و به واقعیت‌ هول‌انگیز مرگ.

بوتزاتی با شناخت تکنیک رمان‌های کلاسیک، با آشنایی با شیوه‌های مختلف ادبی نوین، با بهره‌گیری از حضور اشیاء و اصوات و همچنین بهره‌مندی از نگاه فیلسوفانه، حتی ساده‌ترین داستان‌ها را ـ اتفاقات کوچک و بزرگی که برای همگان پیش می‌آیند، اما بسیاری عادی تلقی می‌شوند ـ با چنان مفاهیمی می‌آمیزد که سوای ظاهر موثر و اعجاب‌انگیزشان، معانی چندلایه‌ایِ آن‌ها نیاز به تفسیر و تاویل وسیع‌تری است. چهل سال است که از درگذشت بوتزاتی می‌گذرد اما با گذشت زمان نه تنها ارزش‌های خود را از دست نداده، بلکه به دلیل مفاهیم فرازمانی آن‌ها با اقبال و استقبال بیشتری روبه‌رو شده است. چاپ چهارم «شصت داستان» او با ترجمه‌ی محسن ابراهیم، همین روزها در ایران انتشار یافته است.

اومبرتو اکو، فیلسوف و نشانه‌شناس و نویسنده‌ی معاصر ایتالیایی در دو دهه‌ی اخیر آثارش به فارسی ترجمه شده است و از جنبه‌های مختلف آثارش مورد استقبال قرار گرفته است. اکو نویسنده‌ای است که قدرت خلاقه‌ی عظیمی دارد و تاریخ و اسطوره و فرهنگ و بینش انسان جهانی را در آثارش نشان می‌دهد. هم رمان‌های او و هم درس‌هایی که برای نویسندگان جوان نوشته است در نویسندگان و منتقدان ایرانی تاثیر گذاشته است. در این‌جا فرصت نیست دیدگاه عمیق او در باب داستان، تاریخ و فرهنگ، بازخوانی کنیم.

استفانو بنّی از نویسندگان معاصری است که در کنار اومبرتو اکو از وارثان فضای فرهنگی ـ اجتماعی سال‌های پس از جنبش دانشجویی ۱۹۶۸ در ایتالیاست. او نگاهی نقادانه به دنیای پیرامون دارد که سخت آکنده از طنزپردازی است و در بسیاری موارد حتی به طنز سیاه کشیده می‌شود، نوآوری در زبان نوشتاری و سیر از جامعه‌ی مدرن به فضایی علمی ـ تخیلی از او نویسنده‌ای پسامدرن به جامعه‌ی ایران معرفی کرده است. چهار اثر او به فارسی ترجمه شده است و روز به روز مخاطبان او بیشتر و شناخت بیشتری از او در جامعه‌ی ایران حاصل می‌شود.

در این‌جا از نویسنده‌ای بسیار مشهور یاد می‌کنم که نزدیک به بیست سال پیش درگذشت و ایرانیان به خوبی او را می‌شناسند. آلبرتو موراویا که طنز تلخ و روحیه‌ی انتقادی او از زمامداری موسولینی و نقد او بر فاشیسم در ایران شهرت دارد. او در نشان دادن تباهی جامعه‌ای که امکان رشد و نمو فاشیسم را آسان می‌‌گرداند بسیار موفق بوده است. ما شیوه‌ی زندگی عامه‌ی مردم رم و محیط کارگری شهر رم در پایان جنگ جهانی دوم را در داستان‌های او دنبال کرده‌ایم و نتایج شوم و سنگین جنگ که از هم‌گسیختگی جامعه را در بر داشته است در آثار او دیده‌ایم.

صفات مشترک داستان‌های موراویا، تصویر جامعه‌ای است در حال از هم گسیختگی که در آن مبانی اخلاقی به وسیله‌ی مسائل شهوی، بدبینی و عدم اعتماد نابود گشته و نشانه‌ای هم از اصلاح وضع در آن به چشم نمی‌خورد. نظر موراویا درباره‌ی طبع بشری از هر نوع مداهنه و تملق برکنار است. در آثارش  نه عطوفت زیاد نسبت به انسان دیده می‌شود و نه بی‌علاقگی شدید، بلکه به صورتی واقع‌بینانه زوایای احساس مردم، خاصه طبقه‌ی پایین جامعه را می‌شکافد و با تیزبینی فراوان، رنج‌ها، ناکامی‌ها و وسوسه‌های شهوی را آشکار می‌سازد.

چرازه پاوزه در ایران خیلی شناخته شده نیست. او زندگی در ایتالیای پس از جنگ را برای‌مان تصویرکرده و نگاهی انتقادی و تلخ دارد و کتاب «در جمع زنان» او به خوبی این نگاه انتقادی را نشان می‌دهد. گزینه‌ شعرهای او به فارسی ترجمه شده است.

الساندرو باریکّو در سال‌های اخیر در ایران شناخته شده است. او فلسفه را از جانی واتیمو آموخته است که واتیمو فیلسوفی شناخته شده در ایران است و چند سال پیش برای روز جهانی فلسفه در ایران سخنرانی داشت. فلسفه و موسیقی در آثار باریکّو آمیخته است و رمان ابریشم او که سه مترجم به فارسی ترجمه کرده‌اند مانند یک قطعه موسیقی است.

گراتزیا دلدا و آلبا دسس پدس دو زن نویسنده‌ی معاصر ایتالیایی هستند که در ده سال گذشته به قلم بهمن فرزانه به ایرانی‌ها معرفی شده‌اند و بیشتر آثارشان به فارسی ترجمه شده است. دلدا خوانندگان بسیاری در ایران دارد. شخصیت‌پردازی موشکافانه و ستایش انسان و زندگی در بستر داستانی جذاب از بارزترین ویژگی‌ آثار اوست. قلم این دو نویسنده بسیار روان و جذاب است و مخاطبان را رها نمی‌‌کند.

نویسندگان دیگری هستند که در این دهه با ترجمه یک یا دو اثرشان به ایرانی‌ها معرفی شده‌اند مانند آنالنا بیلسینی، واری دِلوکا که از نسل تازه‌ی نویسندگان امروز ایتالیاست. یا کارلو گولدونی که نمایشنامه‌نویس و شاعر است و با این‌که صد و پنجاه نمایشنامه نوشته است فقط سه اثر او به فارسی ترجمه شده است.

از وینچستو مونتی، جووانی ورگا، آلفردو اوریانی، سالواتوره کازیمودو، سرائو ماتیلده بسیار کم می‌دانیم و مناسب است که آثارشان به فارسی ترجمه شود.

دانته و هوراس و بوکاچو از چهره‌های ادبی مشهور در ایران هستند و ایرانیان از این شاعران و نویسندگان بزرگ، بسیار آموخته‌اند. از دانته فصاحت و بلاغت را یاد گرفته‌ایم و فضیلت عشق را و  معماری در بنای باشکوه شعر و تناسب و هماهنگی را.

از پترارک آموختن سنت‌های عمیق فرهنگی را، از هوراس عشق و دوستی با طبیعت، آزادی در ترکیب کلام، طنز لطیف، ظرافت سبک و سادگی در شعر و ایجاز و دقت و فصاحت را که زندگی شخصی و خصوصیات اخلاقی او صادقانه در آثارش انعکاس یافته است. از لئوپاردی تجزیه و تحلیل چگونگی روح و بیداری عشق را آموخته‌ایم. بی‌اعتنایی دنیا به اضطراب‌ها و نگرانی‌های آدمی، عدم ثبات زندگی و تلاش بشر و بدبینی عمیق از تمادن معاصر را  از او آموخته‌ایم.

در پایان باید یاد کنم از لوئیجی پیراندللو که از شناخته‌شده‌ترین نویسندگان معاصر ایتالیاست که به ما جنبه‌ی تحلیلی روان انسان را می‌آموزد و کشف هویت و نیز تنهایی بی‌حاصل را و دشواری‌های زندگی بشر و این‌که در دوره‌ی جدید چگونه همه‌ی قوانین اخلاقی و مدنی سرنگون شده است.

با گذری که به انعکاس ادبیات ایتالیایی در ایران داشتیم روشن شد که ایرانیان با ادبیات معاصر ایتالیا به خوبی آشنایند ولی ایتالیایی‌ها با ادبیات معاصر فارسی آشنایی خوبی ندارند. گرچه در سال‌های اخیر به همت خانم فرارو و همکاران‌شان در انتشارات پونته سی‌وسه چند اثر از رمان‌های معاصر فارسی به ایتالیایی ترجمه شده است ولی با توجه به مشترکات فرهنگی میان ایران و ایتالیا و شباهت‌ها و قرابت‌هایی که در آثار نویسندگان و شاعران ایران و ایتالیا وجود دارد منتظریم که آثار بیشتری از ادبیات معاصر فارسی به ایتالیایی ترجمه شود تا گفت‌وگوهای بیشتری با هم داشته باشیم. مرکز فرهنگی و بین‌الملل شهر کتاب، برنامه‌های فراوانی برای همبستگی فرهنگی و شناخت متقابل از ادبیات و فرهنگ دو کشور ایران و ایتالیا دارد که امیدواریم با همکاری نهادهای فرهنگی و فلسفی و ادبی ایتالیا، این برنامه‌ها اجرا شود.


١٥:٥٧ - شنبه ٧ تير ١٣٩٣    /    شماره : ٦١٤٧٠٩    /    تعداد نمایش : ٥٠٤٢



خروج




 

گزارش تصويري
  • برگزاري ششمین دور گفت‌وگوهای فرهنگی ایران و چین
    به همت سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی و آکادمی علوم چین، ششمین دور گفت‌وگوهای فرهنگی ایران و چین با حضور اندیشمندان، استادان و محققان دو کشور به صورت مجازی و به شکل وبینار برگزار شد.

  • برگزاری «محفل شعر امام رضا(ع)» در راولپندی پاکستان
    رایزنی فرهنگی جمهوری اسلامی ایران در اسلام‌آباد به مناسبت دهه کرامت، همایشی با عنوان «محفل شعر امام رضا(ع)» در خانه فرهنگ کشورمان در شهر راولپندی پاکستان برگزار کرد.

  • بازدید رایزن فرهنگی کشورمان از بیست‌و‌دومین دوره نمایشگاه کتاب بغداد
    حجت‌الاسلام والمسلمین غلامرضا اباذری، رایزن فرهنگی جمهوری اسلامی ایران در عراق از بیست‌و‌دومین دوره نمایشگاه کتاب بغداد بازدید کرد.

  • تکاپوی مسلمانان جهان در روزهای پایانی رمضان + عکس
    تصاویر منتشر شده از روزهای ماه رمضان و تکاپوی مردم روزه‌دار نشان می‌دهد که شور و حال روزه‌داران سراسر جهان با روزهای اول ماه رمضان چندان تفاوتی نکرده است.

  • رونمايي از فصلنامه «الدراسات الادبیة» به زبان‌های فارسی و عربی در لبنان
    از سوي رايزني فرهنگي ايران در لبنان، فصلنامه «الدراسات الادبیة» به زبان‌های فارسی و عربی در «باغ زيتون» رونمايي شد.